Midden

Een klapstoeltje op de arbeidsmarkt

Erik Dannenberg is voorzitter van Divosa en sinds februari van dit jaar bestuurslid van Locus. Een gesprek over zijn visie en drijfveren. ‘Waarom geven we kwetsbare mensen alleen een klapstoeltje op de arbeidsmarkt?’

Wat is jouw drijfveer als bestuurslid bij Locus?

‘Mensen aan boord houden in het gewone leven, daar ben ik als mens en als voorzitter van Divosa een fan van. We zijn in Nederland goed in het problematiseren van individuen. Als je niet goed kunt leren, ga je naar speciaal onderwijs. En als je niet goed mee komt op de werkvloer, werk je in een apart gebouw op een bedrijventerrein. De sociale werkvoorziening was in Nederland drie keer zo groot als in Duitsland, dat geeft te denken.

Toen ik twee jaar geleden bij Divosa kwam werken, hoorde ik van Locus. De stichting werd in 2011 opgericht door Cedris en Divosa. Locus verbindt publieke uitvoerders en werkgevers. Samen zorgen ze voor werk in een gewone omgeving voor mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. De mensen doen werk dat economisch van waarde is voor de werkgevers. Daar word ik enthousiast van.’

Waarom lukt het niet altijd om mensen binnenboord te houden?

‘Als overheid maken we het kwetsbare mensen vaak onbedoeld lastig. Denk aan ex-gedetineerden waarvan alle schulden ontdooien en verdrievoudigd zijn als ze uit de gevangenis komen. Niet zelden is de overheid de grootste schuldeiser. Of denk aan daklozen die geen uitkering kunnen aanvragen omdat ze geen adres hebben.

Ook arbeid hebben we voor kwetsbare groepen onnodig moeilijk gemaakt. Zo heb je zelfs voor de eenvoudigere banen tegenwoordig veel vaardigheden nodig. Een huisschilder bijvoorbeeld had het vak geleerd door afkijken en nadoen. Hij mocht later zijn beroep niet meer uitoefenen omdat het hem niet lukte om een certificaat te halen voor werken met vluchtige stoffen. Hij zit nu werkloos en overspannen thuis – zonde.’

Wat kunnen de overheid en werkgevers hieraan doen?

‘Werkgevers zijn vaak op zoek naar een schaap met vijf poten. Als iemand van de negen gevraagde vaardigheden er drie bezit, organiseer dan werk voor die drie vaardigheden. Kan een persoon niet 100 maar 50 tomaten per uur plukken: is het glas dan halfleeg of halfvol?

De bedrijven die aangesloten zijn bij Locus zorgen bijvoorbeeld via jobcarving, praktijkleren of functiecreatie dat kwetsbare mensen duurzaam aan het werk zijn. Voor het niet-productieve deel ontvangen werkgevers loonkostensubsidie. Ik weet, Locus is the coalition of the willing. Maar het toont voor mij aan: het kan wel.

Zoek als overheid en werkgever samen de waarde en talenten van mensen en zorg voor een juiste passende plek. Geef ze hun beroepstrots. Meer diversiteit op de werkvloer heeft ook bewezen positieve effecten op het werkklimaat. Zo daalt het ziekteverzuim. Waarom geven we kwetsbare mensen dan alleen een klapstoeltje op de arbeidsmarkt?’

Wat bedoel je met een ‘klapstoeltje op de arbeidsmarkt’?

‘Kijk, er zijn grofweg twee groepen in Nederland die veel bestaanszekerheden hebben: mensen die volledig arbeidsongeschikt en/of zorgafhankelijk zijn en mensen met vaste banen. Maar momenteel heeft nog maar 6 op de 10 mensen uit de beroepsbevolking een vaste baan.

Daartussen zit een groep van zo’n miljoen mensen in grote bestaansonzekerheid, waaronder de werkende armen, mensen met tijdelijke en flexcontracten en gedwongen zzp’ers. Ze staan bij laagconjunctuur aan de kant en worden geacht paraat te staan als de economie aantrekt. Dat bedoel ik met een klapstoeltje. Voor die mensen hebben wij in Nederland zevenentwintig inkomensondersteunende maatregelen in het leven geroepen. Goed bedoeld, maar niet zelden contraproductief.’

Waarom contraproductief?

‘Om al die regelingen te begrijpen, heb je eigenlijk een hbo-diploma nodig en feeling met de materie. Het vraagt veel van de zelfredzaamheid van mensen met een zwakke positie op de arbeidsmarkt. Als je meer gaat verdienen, staat de overheid op de stoep om teveel uitbetaalde toeslagen terug te vorderen, ook over de periode dat je de toeslagen hard nodig had. Dat werkt weer schulden in de hand,en die komen meestal niet alleen.

Er is bijvoorbeeld een relatie tussen schulden, de stress die dat geeft en huiselijk geweld. Als mensen met schulden werk vinden, dan volgt vaak direct loonbeslag. Dan weet de werkgever ook direct hoe het ervoor staat en niet zelden mag iemand dan na het tijdelijke contract weer vertrekken. Kortom, het systeem heeft ongewenste prikkels en zorgt voor frictie tussen werkgevers en overheid.’

Hoe zorgt dat voor frictie tussen werkgevers en gemeenten?

‘Bij hoogconjunctuur verwijten werkgevers de gemeenten en het UWV dat deze groep niet klaar is voor de banen die er zijn. Bij laagconjunctuur verwijt de overheid op haar beurt dat bedrijven deze mensen weer richting overheidssteun sturen. Ik wil uit die sfeer van verwijten stappen. We draaien op de verkeerde momenten aan de knoppen. In economisch barre tijden draaien we de ww, wajong, dagbesteding en sociale werkvoorziening verder dicht, dan sluiten we mensen uit. En als het weer goed gaat, zijn we verbaasd dat de kwetsbare groep op de arbeidsmarkt niet werkfit is.’

Aan welke knoppen moeten we als samenleving dan wel draaien?

‘Ik pleit voor een ontwikkelfonds voor deze groep, gefinancierd door zowel de overheid als werkgevers. In goede tijden vullen we dit fonds, waarmee we in slechte tijden de bij- en omscholing van mensen uit de ‘verdwijnbanen’financieren.

Laat kwetsbare mensen op een rustig tempo leren en ontwikkelen. Liefst in een gewone werk/leercontext, zodat ze weer snel en goed kunnen invoegen in een betaalde baan als er weer vraag naar ze is. Daarvoor is het zaak dat gemeenten, werkgevers en onderwijsinstellingen goed samenwerken in de arbeidsmarktregio’s. Waar zitten de ‘verschijnbanen’ op de arbeidsmarkt in de regio?

Een andere mogelijkheid is dat gemeenten en werkgevers samen een flexpool opzetten voor van mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt. Gemeenten betalen hun salaris uit het fonds waar ook werkgevers aan bijdragen. De werknemers van de flexpool helpen om pieken op te vangen bij verschillende werkgevers. Zo zijn ze toch duurzaam aan het werk. Bij Locus is er alle ruimte om met dergelijke ideeën praktisch aan de slag te gaan. Daar kijk ik naar uit!’

Reageren? Stuur een mail aan vragen@locusnetwerk.nl